Wyższe kształcenie rolnicze w Polsce od okresu II Rzeczypospolitej – historia i wyzwania w epoce globalnej

Main Article Content

Joanna Wyleżałek
Emilia Palankiewicz-Mitrut


Słowa kluczowe : wyższe kształcenie rolnicze, perspektywa historyczna, edukacja, wspólna polityka rolna, globalizacja, postulaty edukacyjne
Abstrakt

Artykuł stanowi refleksję nad ewolucją wyższego kształcenia rolniczego w Polsce od okresu II Rzeczypospolitej oraz jego znaczeniem w kontekście przemian społeczno-gospodarczych i procesów globalnych. Perspektywa historyczna pozwala ukazać wielowymiarową rolę edukacji rolniczej jako czynnika modernizacji wsi, rozwoju społecznego oraz kształtowania kapitału ludzkiego. Przemiany ustrojowe po 1989 roku oraz procesy globalizacji doprowadziły do zmiany uwarunkowań funkcjonowania sektora rolnego, czego konsekwencją stał się spadek zainteresowania kształceniem rolniczym przy jednoczesnym wzroście zapotrzebowania na wysoko wykwalifikowane kadry. Współczesne tendencje związane z uprzemysłowieniem rolnictwa, zmianami preferencji konsumenckich oraz założeniami Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej wskazują na rosnące znaczenie produkcji ekologicznej i zrównoważonej. W tym kontekście kształcenie rolnicze wymaga redefinicji w kierunku modelu interdyscyplinarnego, integrującego wiedzę technologiczną, środowiskową, ekonomiczną i społeczną. Podkreślono także
znaczenie edukacji w przeciwdziałaniu marginalizacji obszarów wiejskich oraz wzmacnianiu ich potencjału rozwojowego jako istotnego warunku trwałej modernizacji i konkurencyjności sektora rolnego.

Article Details

Jak cytować
Wyleżałek, Joanna, i Emilia Palankiewicz-Mitrut. „Wyższe kształcenie Rolnicze W Polsce Od Okresu II Rzeczypospolitej – Historia I Wyzwania W Epoce Globalnej”. Roczniki Socjologii Wsi. Studia I Materiały, t. 30, sierpień 2026, s. 89-106, doi:10.22630/RSW.2026.30.5.
Bibliografia

Bronikowski, W. (1938). Agronomia społeczna jako środek polityki rolniczej. Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego.

Chałas, K. (2012). Optymalizacja szans edukacyjnych młodzieży gimnazjalnej – perspektywa aksjologiczna. Badania w działaniu: z doświadczeń Towarzystwa Gimnazjów Poszukujących z Małych Miast i Wsi. Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA.

Czapiewski, K. (2020). Kompetencje rolników a efektywność ekonomiczna gospodarstw – przestrzenne konteksty relacji. Studia Obszarów Wiejskich, 57, 35–50. (Crossref)

Gąsiorowski, A. (2014). Z dziejów szkolnictwa polskiego na Wileńszczyźnie w latach międzywojennych. Komunikaty Warmińsko-Mazurskie, 283(1), 65–88.

Giddens, A. (2009). Europa w epoce globalnej. Wydawnictwo Naukowe PWN. Grabińska, Z. (2004). Zarys rozwoju oświaty rolniczej w Polsce do 1939. Szkice Podlaskie, 12, 81–86.

Jakubiak, K. (2017). Od idei pracy w wychowaniu człowieka, poprzez wiedzę o pracy, do pedagogiki pracy w dziejach polskiej myśli naukowej. W: R. Gerlach, R. Tomaszewska-Lipiec (red.), Wokół podstawowych zagadnień pedagogiki pracy (s. 38–60). Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Kordowska, M., Baranowski, M., Pisarek, J., Ziemacki, Z. (2023). Rolnictwo 4.0. Identyfikacja trendów technologicznych. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). https://www.ksowplus.pl/files/Innowacje/Rolnictwo_4.0.pdf

Kożuchowski, L. (2007). Świadomość ekologiczna wyzwaniem dla edukacji. W: A. Malinowski, A. Zandecki (red.), Środowisko, młodzież, zdrowie (s. 20).

Melosik, Z. (2015). Edukacja a stratyfikacja społeczna. W: K. Błasińska, S. Pasikowski,

G. Piekarski, J. Ratkowska-Pasikowska (red.), Nierówności społeczne. W trosce o otwarcia horyzontów edukacji (s. 15–33). Fundacja Instytut Równowagi Społeczno-Ekonomicznej.

Pasewicz, W., Słabońska, T., Świtłyk, M. (2009). Ocena kształcenia w publicznych uczelniach rolniczych w latach 2001–2005. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1(109), 57–72.

Popiński, K. (2017). Wyższe szkolnictwo rolnicze jako narzędzie przekształcania i rozwoju wsi polskiej w latach 1945–1989. Społeczeństwo i Ekonomia/Society and Economics, 1(7), 102–117. (Crossref)

Popkin, B. M. (2008). The World Is Fat: The fads, trends, policies, and products that are fattening the human race. Avery Publishing Group.

Sobiecki, R. (2007). Globalizacja a funkcje polskiego rolnictwa. SGH.

Stiglitz, J. E. (2004). Globalizacja. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Stopp, W. B. i in. (1969). The concept of environmental education. Journal of Environmental Education, 1(1), 30–31. (Crossref)

Stypiński, P. (2015). Current higher agricultural education in Poland – threats and challenges (Case studies: Europe 2). W: I. Romagosa, M. Navarro, S. Heath, A. López Francos (red.),

Agricultural higher education in the 21st century: a global challenge in knowledge transfer to meet world demands for food security and sustainability (s. 97–104). CIHEAM Options Méditerranéennes – Série A (113).

Szlosek, F. (2012). Kształcenie zawodowe w Polsce na początku XXI wieku. Szkoła – Zawód – Praca, 4, 36–43.

Wieczorek, T. (1976). Historia szkolnictwa rolniczego w Polsce. Wydawnictwo SGGW-AR.

Wilkin, J., Hałasiewicz, A. (red.). (2020). Polska wieś 2020. Raport o stanie wsi. Fundacja

na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa. https://www.fdpa.org.pl/uploads/templates/Wies2020.pdf

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/412 z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2001/18/WE w zakresie umożliwienia państwom członkowskim ograniczenia lub zakazu uprawy organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) na swoim terytorium, art. 26b ust. 1. Dz.U. UE L 68 z 13.03.2015.

Ustawa z 9 lipca 1920 r. o ludowych szkołach rolniczych. Dz.U. 1920 nr 76, poz. 436.

Ustawa z 11 marca 1932 r. o ustroju szkolnictwa. Dz.U. 1932 nr 37, poz. 318. (Crossref)

GUS. (2021). Ubóstwo w Polsce w latach 2019 i 2020. Główny Urząd Statystyczny. https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5487/1/10/1/ubostwo_w_polsce_w_latach_2019_i_2020_2.pdf

GUS. (2022). Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Główny Urząd Statystyczny. https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6494/2/1/1/ludnosc_wedlug_cech_spolecznych__wyniki_wstepne_nsp_2021.pdf

GUS. (2025). Polska w liczbach 2025. Główny Urząd Statystyczny. https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5501/14/18/1/polska_w_liczbach_2025_v2.pdf

GUS. (2026). Dane przeglądowe. Główny Urząd Statystyczny. https://stat.gov.pl

Komisja Europejska. (2025). Krótkoterminowe perspektywy rynków rolnych UE: Odporność w obliczu niestabilności geopolitycznej i zmienności klimatycznej. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/short-term-outlook-eu-agricultural-markets-resilience-amid-geopolitical-instabilities-and-climatic-2025-07-28_en

Komisja Europejska. (2025b). Perspektywa rolnicza UE na lata 2025–2035. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wsi.

https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/eu-agricultural-outlook-2025-35-eu-agriculture-navigates-challenges-while-embracingopportunities-2025-12-16_en

Komisja Europejska. (2025). Nowy rozdział w historii WPR. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/next-chapter-cap-2025-07-17_en

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi [MRiRW]. (2022). Polska wieś i rolnictwo 2022.

Raport z badania. https://www.gov.pl/web/rolnictwo/polska-wies-i-rolnictwo

Student NEWS. (2026). Studia rolnicze w liczbach. https://studia.studentnews.pl/s/3152/75462Studia-rolnicze-w-liczbach.htm

System POL-on (2006). Dane dotyczące szkolnictwa wyższego w Polsce. Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy. https://polon.nauka.gov.pl

Statystyki