Main Article Content
W artykule przeanalizowano zróżnicowanie terytorialne składu reprezentacji parlamentarnej w Polsce w latach 2011–2023, koncentrując się na miejscu zamieszkania deklarowanym przez kandydatów na posłów i senatorów. Punktem wyjścia była obserwacja rosnącego udziału w Sejmie kandydatów z terenów zurbanizowanych względem reprezentantów pozostałych obszarów.
Celem artykułu jest ustalenie, z czego wynika rosnąca dysproporcja w społecznym składzie reprezentacji parlamentarnej w Polsce w latach 2011–2023. Zastosowano analizę porównawczą składu Sejmu i Senatu oraz kandydatów do tych organów, a także analizę ilościową opartą na danych publikowanych przez Państwową Komisję Wyborczą.
Wyniki wskazują, że struktura reprezentacji parlamentarnej pozostaje wrażliwa na odmienne reguły instytucjonalne, niezależnie od profilu ideowego partii politycznych czy ich pozycji w systemie politycznym. Istotna jest jednak wielkość
samej partii, a dokładniej liczba zdobytych przez nią mandatów.
Article Details
Ansolabehere, S., Snyder Jr., J. M. (2002). The incumbency advantage in US elections: An analysis of state and federal offices, 1942–2000. Election Law Journal, 1(3), 315–338. (Crossref)
Bartkowski, J. (2003). Tradycja i polityka. Wpływ tradycji kulturowych polskich regionów na współczesne zachowania społeczne i polityczne. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Białous, M., Sadowski, I. (2013). Na karuzeli krzywd. Historyczne źródła podziałów społeczno- -politycznych w Polsce. Studia Politologiczne, 29, 79–11.
Bochsler, D. (2015). Territory and electoral rules in post-communist democracies. Springer.
Bourdieu, P. (2022). Dystynkcja – społeczna krytyka władzy sądzenia. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Bourdieu, P., Wacquant, L. J. D. (2001). Zaproszenie do socjologii refleksyjnej. Oficyna Naukowa.
Buchowski, M. (2017). Czyściec: antropologia neoliberalnego postsocjalizmu. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu.
Buchowski, M. (2020). Pogardzani. Od homo sovieticus przez „moherowe berety” do „fantomowych migrantów”. W: J. Kołtan, G. Piotrowski (red.), Kontrrewolucja u bram. Europejskie Centrum Solidarności.
Buisseret, P., Folke, O., Prato, C., Rickne, J. (2022). Party nomination strategies in list proportional representation systems. American Journal of Political Science, 66(3), 714–729. (Crossref)
Childs, S., Cowley, P. (2011). The politics of local presence: Is there a case for descriptive representation? Political Studies, 59(1), 1–19. (Crossref)
Crutzen, B. S. Y., Konishi, H., Sahuguet, N. (2021). The best at the top? Candidate ranking strategies under closed list proportional representation. Political Science Research and Methods, 12(4), 706–728. (Crossref)
Cześnik, M. (2007). Partycypacja wyborcza w Polsce. Perspektywa porównawcza. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Cześnik, M. (2011). Uczestnictwo wyborcze a struktura społeczna w świetle badań PGSW. Czym różnią się głosujący od niegłosujących? Studia Polityczne, 28, 7–28.
Cześnik, M., Szczupska, O. (2025). Głosowanie klasowe w wyborach parlamentarnych 2023 roku w Polsce. Studia Socjologiczne, 1(256), 29–58. (Crossref)
Cześnik, M., Zagórski, P. (2022). Wiek a uczestnictwo wyborcze w Polsce: cykl życia, okres, kohorta. Studia Socjologiczne, 4(247), 41–66. (Crossref)
Drelich, S. (2012). Wojny trybuna ludowego: przypadek Andrzeja Leppera. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Erikson, R. (1971). The advantage of incumbency in congressional elections. Polity, 3, 395–405. (Crossref)
Flis, J. (2014). Złudzenia wyboru: społeczne wyobrażenia i instytucjonalne ramy w wyborach do Sejmu i Senatu. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Flis, J. (2015). Reprezentacja powiatów w sejmikach na przykładzie Małopolski. Acta Politica, 33, 32–57. (Crossref)
Flis, J. (2016). Reprezentanci polityczni – reprezentanci handlowi. W: M. Kułakowska,
P. Borowiec, P. Ścigaj (red.), Oblicza kampanii wyborczych 2015 (s. 271–284). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Flis, J. (2018). Głos preferencyjny w wyborach do Sejmu. W: M. Kowalski, P. Śleszyński (red.), Atlas wyborczy Polski (s. 319–326). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.
Flis, J. (2022). Nieoczywiste oczywistości: urbanizacyjne zróżnicowanie frekwencji. W: P. Grata (red.), Budowa nowoczesnego społeczeństwa po 1989 roku (s. 235–253). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Flis, J., Kaminski, M. M. (2021). Senat RP – większościowe reguły i jednomandatowe wyjątki. Studia Socjologiczno-Polityczne. Seria Nowa, 2(15), 51–72.
Flis, J., Kaminski, M. M. (2025). Polish electoral system: genesis, evolution, and functioning. W: K. Walecka, S. Guerra, F. Casal Bértoa (red.), The Oxford Handbook of Polish Politics. Oxford University Press. (Crossref)
Flis, J., Krupa, J. (2023). Czułe punkty. Wyzwania dla uczciwości wyborów w Polsce. W: M. Granat (red.), Wolne i uczciwe wybory. Sądownictwo konstytucyjne – teoria i praktyka (tom 6, s. 45–64). Wydawnictwo Senackie.
Flis, J., Krupa, J. (2024). Nowy podział socjopolityczny „góra–dół”. Polska – Czechy – Niemcy. W: Colloquium Opole 2023. O wolności i demokracji we współczesnej Europie z historycznej i politologicznej perspektywy (s. 140–155). Instytut Śląski.
Flis, J., Lorenc, K. (2024). Reelection, Reanimation, Rise, Reattempt, Rookie (5R): political career paths in Open-List Proportional Representation Systems. Collective and Individual Decisions, 36(1). (Crossref)
Flis, J., Matuszewski, P., Wojtasik, W. (8–10 września 2022). Impact of party favorability on candidates’ chances in the Polish open-list PR system. 35th Annual SISP Conference, Rzym, Włochy.
Flis, J., Stolicki, D. (2017). Powszechność i partykularyzm – przechyły terytorialne w wyborach sejmikowych 2006–2014. Rocznik Lubuski, 43(2), 65–81.
Gendźwiłł, A., Flis, J., Stolicki, D. (2018). Zwycięskie preferencje. Skuteczność głosów preferencyjnych w systemie proporcjonalnym z listami otwartymi, Decyzje, 29, 5–40. (Crossref)
Gendźwiłł, A., Kjaer, U. (2021). Mind the gap, please! Pinpointing the influence of municipal size on local electoral participation. Local Government Studies, 47(1), 11–30. (Crossref)
Gendźwiłł, A., Marcinkiewicz, K. (2019). Interventionism of voters: district size, level of government, and the use of preference votes. Acta Politica, 54(1), 1–21. (Crossref)
Gendźwiłł, A., Raciborski, J. (2014). Jak głosują wyborcy w warunkach preferencyjnych list wyborczych: przypadek Polski. Decyzje, 22, 47–70. (Crossref)
Gendźwiłł, A., Żółtak, T. (2016). Skutki wprowadzenia okręgów jednomandatowych w wyborach lokalnych. Studia Regionalne i Lokalne, 3(65), 94–116.
Grabowska, M. (2004), Podział postkomunistyczny. Społeczne podstawy polityki w Polsce po 1989 roku. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Htun, M. (2004). Is gender like ethnicity? The political representation of identity groups. Perspectives on Politics, 2(3), 439–458. (Crossref)
Krastev, I., Holmes, S. (2020), Światło, które zgasło. Jak Zachód zawiódł swoich wyznawców. Krytyka Polityczna.
Krupa, J. (2025). Populizm w programach polskich partii politycznych w latach 2001–2023 [rozprawa doktorska]. Uniwersytet Jagielloński. (Crossref)
Lewandowski, A. (2022), Populistyczny wyborca jako obiekt demoliberalnego wykluczenia. Przyczynek do dyskusji. Dyskurs & Dialog, 1(9).
Lutz, G. (2010). First come, first served: The effect of ballot position on electoral success in open ballot PR elections. Representation, 46(2), 167–181. (Crossref)
Łukowski, W., Sadowski, I. (2013). Podział społeczno-polityczny w Polsce. Kilka uwag teoretycznych. Studia Politologiczne, 29, 11–36.
McEvoy, C. (2016). Does the descriptive representation of women matter? A comparison of gendered differences in political attitudes between voters and representatives in the European Parliament. Politics & Gender, 12(4), 754–780. (Crossref)
Millard, F. (2014). Not much happened: The impact of gender quotas in Poland. Communist and Post-Communist Studies, 47(1), 1–11. (Crossref)
Nijakowski, L. M. (2004). O znaczeniu terytorium dla nauk społecznych i kultury. Sprawy Narodowościowe, 24–25, 91–111.
Norris, P. (2004). Electoral Engineering. Voting Rules and Political Behavior. Cambridge University Press. (Crossref)
Obacz, P. (2018). Podział „Polska solidarna – Polska liberalna” w świetle wybranych koncepcji pluralizmu politycznego. Wydawnictwo Libron.
Ostiguy, P. (2017). Populism, a Socio-Cultural Approach. W: C. R. Kaltwasser, P. Taggart, (Crossref)
P. Espejo, P. Ostiguy (red.), The Oxford Handbook of Populism. Oxford University Press.
Passarelli, G. (2020). Preferential voting systems. Influence on intra-party competition and voting behaviour. Springer International Publishing. (Crossref)
Peszyński, W. (2011). Personalne aspekty rywalizacji wyborczej do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej. Analiza zjawiska „jeżdżenia na gapę” na wybranych przykładach. Studia Wyborcze, 11, 47–68.
Rakowski, M. (2012). „Lokomotywy” czy „odkurzacze”? O wynikach liderów list wyborczych. Polemika z Wojciechem Peszyńskim. Studia Wyborcze, 13, 61–77.
Renwick, A., Pilet, J. B. (2016). Faces on the ballot: The personalization of electoral systems in Europe. Oxford University Press. (Crossref)
Runciman, D., Vieira, M. (2011). Reprezentacja. Wydawnictwo Sic!
Sadowski, I. (2013). Lokalne i kontekstowe czynniki krystalizacji elektoratów w nowym podziale politycznym. Studia Politologiczne, 29, 37–78.
Sitek, S., Pytel, S. (2025). Dysproporcje przestrzenne poziomu reprezentacji mieszkańców gmin województwa śląskiego w Sejmie. Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej, 31(7), 217–233, DOI: 10.53259/2025.07.19
Smoczyński, R., Zarycki, T. (2017). Totem inteligencki. Arystokracja, szlachta i ziemiaństwo w polskiej przestrzeni społecznej. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Śleszyński, P., Komornicki, T. (2016). Klasyfikacja funkcjonalna gmin Polski na potrzeby monitoringu planowania przestrzennego. Przegląd Geograficzny, 88(4), 469–488. (Crossref)
Śleszyński, P., Nowak, M., Legutko-Kobus, P., Hołuj, A., Lityński, P., Jadach-Sepioło, A.,
Blaszke, M. (2021). Suburbanizacja w Polsce jako wyzwanie dla polityki rozwoju. Studia. Cykl Monografii, 11/203. PAN Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju.
Świderski, B. (1996), Gdańsk i Ateny: o demokracji bezpośredniej w Polsce. Wydawnictwo IFiS PAN.
Vučićević, D., Bursać, D. (2025). Voting local? Electoral rules and geographical representation in Europe. Representation, 61(2), 163–187. (Crossref)
Wasilewski, J., Wnuk-Lipiński, E. (1995). Polska: kręta droga od elity komunistycznej do postsolidarnościowej. W: I. Szelenyi, D. Treiman, E. Wnuk-Lipiński (red.), Elity w Polsce, w Rosji i na Węgrzech: wymiana czy reprodukcja? ISP PAN.
Wängnerud, L. (2009). Women in parliaments: Descriptive and substantive representation. Annual Review of Political Science, 12(1), 51–69. (Crossref)
Wesołowski, W., Mielczarek, P. (1999). Zmienność i stabilizacja warstwy politycznej: cztery Sejmy okresu transformacji. Studia Socjologiczne, 3(154), 37–81.
Zarycki, T. (2008). Kulturowo-polityczne uwarunkowania modernizacji Polski wschodniej i zachodniej. W: G. Gorzelak, A. Tucholska (red.), Historyczno-kulturowe uwarunkowania rozwoju Polski i Ukrainy. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Zarycki, T. (2015) Modernizacja kulturowa i psychologiczna jako ideologia inteligenckiej hegemonii. Przegląd Socjologiczny, 64(2), 45–68.
Zarycki, T., Warczok, T. (2014). Hegemonia inteligencka: kapitał kulturowy we współczesnym polskim polu władzy – perspektywa „długiego trwania”. Kultura i Społeczeństwo, 4, 27–49.

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.