Article Sidebar
Main Article Content
Celem artykułu jest ukazanie procesu zmian struktury społecznej polskiej wsi oraz charakterystyka jej obecnego kształtu. Analiza obejmuje okres trzydziestoletni, między rokiem 1992 a 2022. Na tle przejścia od preindustrialnej struktury społecznej do struktury postindustrialnej ukazana została dezagraryzacja polskiej wsi, polegająca na spadku udziału rolników w strukturze społecznej (z ponad 46% do prawie 11%) i zastąpieniu ich przez niezwiązane z rolnictwem grupy społeczno-zawodowe klasy średniej i robotników.
Dezagraryzacja jest skutkiem trzech procesów: depezantyzacji, proletaryzacji oraz gentryfikacji. Empiryczną podstawę artykułu stanowią badania własne (projekt finansowany przez NCN i realizowany w latach 2013–2017 oraz jego kontynuacja), a zmiany struktury społecznej są analizowane poprzez zmiany struktury zawodowej klasyfikowanej według ISCO.
Article Details
Borychowski, M., Sapa, A., Svobodowa, E., Zdrahal, I., Lategan, F. (2024). Małe gospodarstwa w Polsce i Czechach – ścieżki rozwoju. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 2, 19–48. (Crossref)
Cześnik, M. (2025). Tezy o klasowości polskiego społeczeństwa. Fundacja Batorego. https://www.batory.org.pl/publikacja/tezy-o-klasowosci-we-wspolczesnej-polsce/ (dostęp: 31.03.2026).
Domański, H. (2002). Polska klasa średnia. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej.
Domański, H. (2004). Struktura społeczna. WN Scholar.
Frenkel, I., Rosner, A., Stanny, M. (2019). Kształtowanie się populacji wiejskiej w Polsce. W: M. Halamska, J. Wilkin, M. Stanny (red.), Ciąglość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi (tom 1, s. 77–117). IRWiR PAN, WN Scholar. https://doi.org/10.53098/9788373839984 (Crossref)
Fuga, A. (2007). Les groupes sociaux ruraux transitionnels [Transitional rural social groups]. W: Y. Lugenbühl (red.), Nouvelles urbanités, nouvelles ruralités en Europe. Peter Lang.
Gałęski, B. (1973). Studia nad strukturą społeczną wsi. Ossolineum.
Gardawski, J. (2000). Robotnicy. W: Encyklopedia socjologii (tom 3, s. 305–312). WN PWN.
Gardawski, J. (2008). Degradacja i wykluczenie klasy pracowniczej. W: M. Jarosz (red.), Wymiar społeczny, materialny, etniczny (s. 69–106). ISP PAN.
Główny Urząd Statystyczny [GUS]. (2023). Rocznik Demograficzny 2023.
Gorlach, K. (2011). Kierunki badań wsi w społeczeństwie globalnej ponowoczesności, czyli od „nowej” socjologii wsi do studiów nad wsią ponowoczesną. W: M. Halamska (red.), Wieś jako przedmiot badań naukowych na początku XXI wieku (s. 139–168). WN Scholar.
Halamska, M. (2004). A different end of the peasants? Polish Sociological Review, 3(147), 245–268.
Halamska, M. (2013). Quasi-chłopi w przestrzeni społecznej polskiej wsi. Wieś i Rolnictwo, 2(159), 28–42. (Crossref)
Halamska, M. (2016). Struktura społeczna ludności wiejskiej na początku XXI wieku. W: M. Halamska, S. Michalska, R. Śpiewak (red.), Studia nad strukturą społeczną wiejskiej Polski (tom 1, s. 11–95). WN Scholar, IRWiR PAN.
Halamska, M. (2018). Studia nad strukturą społeczną wiejskiej Polski. Tom 3. Świadomosciowe korelaty struktury społecznej wiejskiej Polski. WN Scholar, IRWiR PAN.
Halamska, M. (2025). Wiejskość w spoleczeństwie postindustrialnym. W: P. Goliński, W. Poczta, N. Genstwa-Namysł (red.). Polska wieś – wizja odnowy i rozwoju. Monografia pokonferencyjna. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego.
Halamska, M., Hoffmann, R., Stanny, M. (2017). Studia nad strukturą społeczną wiejskiej Polski. Tom 2. Przestrzenne zróżnicowanie struktury społecznej. WN Scholar, IRWiR PAN. (Crossref)
Halamska, M., Zwęglińska-Gałecka, D. (2023). „Nowa” wiejska klasa średnia; specyfika i zróżnicowanie. Studia Socjologiczne 2(249), 31–59. https://doi.org/10.24425/sts.2023.146168 (Crossref)
Halamska, M., Zwęglińska-Gałecka, D. (2025). Depezantyzacja vs. gentryfikacja? Zmiany struktury społecznej wiejskiej Polski po 1989 r. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych, 87, 301–325. (Crossref)
Lepczyński, K. (2020). Robotnicy wykwalifikowani i niewykwalifikowani w badaniach CBOS w latach 1989–2019. CBOS (K99).
Marini, M., Mooney, P. (2006). Rural economies. W: P. Cloke, T. Marsden, P. Mooney (red.), Handbook of rural studies (s. 91–103). Sage Publication. (Crossref)
Mendras, H. (1967). La fin des paysans [The end of the peasants]. S.E.D.E.I.S. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej [MRPiPS]. (2024). Metodologia opracowania opisów zawodów/specjalności (2024). Departament Rynku Pracy. https://psz.praca.gov.
pl/documents/10240/25055404/Metodologia%20opracowania%20opis%C3%B3w%20zawod%C3%B3w%202024.pdf/e7f3e569-e8b7-41c1-88d7-cc2f24001ef1 (dostęp: 31.03.2026).
Panelli, R. (2006). Rural society. W: P. Cloke, T. Marsden, P. Mooney (red.), Handbook of rural studies (s. 63–89). Sage Publication. (Crossref)
Sadowski, A. (2021). Rolnik, czyli kto? Dylematy zawodu rolnika, gospodarstwa rolnego i działalności rolniczej. W: A. Koziolek, S. Michalska, D. Zwęglińska-Gałecka (red.), Media jako źródło wiedzy rolników (s. 43–58). IRWiR PAN. https://doi.org/10.53098/9788389900616 (Crossref)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.